Chính sách khuyến công bước vào giai đoạn đổi mới toàn diện

Sau gần hai thập kỷ triển khai, Chương trình khuyến công quốc gia đã khẳng định vai trò là một trong những chính sách quan trọng của Nhà nước nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp nông thôn, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất đầu tư máy móc, đổi mới công nghệ, phát triển sản phẩm, đào tạo nghề và mở rộng thị trường.

Hàng nghìn đề án khuyến công đã được triển khai trên phạm vi cả nước, góp phần nâng cao giá trị sản xuất công nghiệp khu vực nông thôn, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nhiều địa phương.

Tuy nhiên, bối cảnh phát triển hiện nay đã có nhiều thay đổi. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, yêu cầu thực hiện chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ chính sách khuyến công.

Đồng thời, việc triển khai Chương trình khuyến công quốc gia giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi các hoạt động hỗ trợ phải thực sự tạo giá trị gia tăng, có khả năng nhân rộng và đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển công nghiệp nông thôn hiện đại, bền vững.

Trong bối cảnh đó, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công đã ban hành hướng dẫn xây dựng kế hoạch khuyến công quốc gia năm 2027, tạo cơ sở để các địa phương chủ động lựa chọn các đề án có chất lượng, phù hợp với định hướng phát triển mới của ngành Công Thương.

Chi tiết Công văn số 1787/ĐCK-KC ngày 01/6/2026 của Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công về việc xây dựng kế hoạch khuyến công năm 2027 xem tại đây.

Từ tư duy “hỗ trợ nhiều” sang “hỗ trợ đúng”

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của kế hoạch năm 2027 là chuyển mạnh từ cách tiếp cận phân bổ nguồn lực theo số lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu tư.

Trong thực tiễn, nhiều địa phương đã phát huy tốt hiệu quả nguồn kinh phí khuyến công. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng một số đề án có quy mô nhỏ, mức độ tác động hạn chế, chưa tạo được hiệu ứng lan tỏa hoặc chưa gắn chặt với quy hoạch phát triển ngành và nhu cầu đổi mới công nghệ của doanh nghiệp.

Chính vì vậy, kế hoạch năm 2027 đặt ra yêu cầu các địa phương rà soát, lựa chọn kỹ lưỡng các đề án ngay từ khâu xây dựng kế hoạch; ưu tiên những mô hình có tính dẫn dắt, có khả năng nhân rộng và tạo động lực phát triển cho ngành nghề công nghiệp nông thôn.

Đặc biệt, việc xây dựng các đề án khuyến công quốc gia điểm tiếp tục được xác định là giải pháp trọng tâm nhằm hình thành những mô hình trình diễn về ứng dụng công nghệ, nâng cao năng suất và phát triển sản xuất theo hướng hiện đại. Đây không chỉ là hoạt động hỗ trợ một doanh nghiệp cụ thể mà còn là cách thức chuyển giao công nghệ, lan tỏa kinh nghiệm và tạo niềm tin để các cơ sở sản xuất khác mạnh dạn đầu tư đổi mới.

Chuyển đổi xanh trở thành tiêu chí xuyên suốt

Nếu như trước đây việc hỗ trợ đầu tư máy móc chủ yếu hướng tới tăng năng suất thì trong kế hoạch năm 2027, tiêu chí “xanh” được đặt ngang hàng với tiêu chí “hiệu quả”.

Các đề án phải chứng minh được khả năng tiết kiệm năng lượng, giảm tiêu hao nguyên liệu, giảm phát sinh chất thải, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Đây là bước chuyển quan trọng, phù hợp với Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam vào năm 2050.

Bên cạnh đó, các nội dung về sản xuất sạch hơn, kinh tế tuần hoàn, tái sử dụng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ môi trường và xử lý ô nhiễm tại các cụm công nghiệp tiếp tục được ưu tiên trong quá trình xây dựng và lựa chọn đề án.

Điều này cho thấy khuyến công không còn chỉ là chính sách hỗ trợ đầu tư thiết bị mà đang từng bước trở thành công cụ thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh và phát triển bền vững.

Đổi mới công nghệ và chuyển đổi số là động lực nâng cao năng lực cạnh tranh

Một điểm mới quan trọng khác là yêu cầu nâng cao chất lượng hồ sơ đối với các đề án hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị.

Theo hướng dẫn của Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, các địa phương cần đánh giá đầy đủ hiện trạng công nghệ, làm rõ hiệu quả đầu tư, khả năng tăng năng suất, cải thiện chất lượng sản phẩm cũng như mức độ tiết kiệm năng lượng sau khi đầu tư.

Hồ sơ phải thể hiện đầy đủ tên máy, model, công suất, xuất xứ, thông số kỹ thuật, sơ đồ quy trình sản xuất và vị trí thiết bị trong dây chuyền công nghệ. Những yêu cầu này không chỉ phục vụ công tác thẩm định mà còn góp phần chuẩn hóa quá trình xây dựng đề án, nâng cao tính minh bạch và khả năng đánh giá hiệu quả sau đầu tư.

Đây cũng là bước đi cần thiết nhằm khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn ứng dụng các công nghệ tiên tiến, công nghệ số, tự động hóa và quản trị sản xuất thông minh, qua đó nâng cao năng suất lao động và khả năng cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn theo chuỗi giá trị

Bên cạnh hỗ trợ đầu tư sản xuất, kế hoạch năm 2027 tiếp tục ưu tiên phát triển các sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu.

Điểm đáng chú ý là việc hỗ trợ không dừng ở khâu bình chọn mà hướng tới phát triển toàn bộ chuỗi giá trị của sản phẩm, từ hoàn thiện chất lượng, xây dựng thương hiệu, thiết kế bao bì, xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu đến mở rộng thị trường tiêu thụ.

Đối với các sản phẩm đạt chứng nhận cấp quốc gia, việc ưu tiên bố trí nguồn lực sẽ góp phần nâng cao giá trị thương hiệu, tăng khả năng cạnh tranh và thúc đẩy hình thành các sản phẩm đặc trưng của từng địa phương gắn với phát triển kinh tế vùng.

Nâng cao trách nhiệm của địa phương trong xây dựng và thẩm định kế hoạch

Một điểm đáng chú ý trong hướng dẫn năm 2027 là việc tăng cường phân cấp gắn với nâng cao trách nhiệm của địa phương.

Theo đó, các Sở Công Thương chịu trách nhiệm thẩm định, kiểm tra và lưu giữ toàn bộ hồ sơ pháp lý của đối tượng thụ hưởng, bao gồm hồ sơ doanh nghiệp, báo cáo tài chính và các tài liệu liên quan. Cách làm này vừa giảm thủ tục hành chính ở cấp trung ương, vừa nâng cao trách nhiệm của địa phương trong việc bảo đảm tính chính xác của hồ sơ ngay từ đầu.

Đồng thời, việc xác định đối tượng thụ hưởng phải được thực hiện chặt chẽ trên cơ sở quy định của pháp luật về doanh nghiệp nhỏ và vừa; các cơ sở được hỗ trợ phải cam kết chưa nhận nguồn ngân sách nhà nước khác cho cùng một nội dung nhằm bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch và tránh trùng lặp chính sách.

Chủ động từ sớm để nâng cao chất lượng chương trình khuyến công

Để bảo đảm tiến độ thẩm định và phê duyệt kế hoạch, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công yêu cầu các địa phương thực hiện nghiêm các mốc thời gian xây dựng kế hoạch theo hướng dẫn đã ban hành, đồng thời chủ động khảo sát nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, lựa chọn các đề án có tính khả thi cao, phù hợp với định hướng phát triển ngành và điều kiện của từng địa phương.

Việc chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ giai đoạn xây dựng kế hoạch không chỉ giúp nâng cao chất lượng đề án mà còn tạo điều kiện để nguồn kinh phí khuyến công quốc gia được sử dụng đúng mục tiêu, đúng đối tượng và phát huy hiệu quả cao nhất.

Kiến tạo động lực mới cho công nghiệp nông thôn Việt Nam

Có thể khẳng định, kế hoạch khuyến công quốc gia năm 2027 phản ánh rõ định hướng đổi mới của chính sách khuyến công trong giai đoạn phát triển mới. Trọng tâm của chương trình không còn dừng ở việc hỗ trợ đầu tư máy móc hay giải quyết những khó khăn trước mắt của doanh nghiệp, mà hướng tới kiến tạo một hệ sinh thái phát triển công nghiệp nông thôn dựa trên đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học và công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và liên kết chuỗi giá trị.

Đây cũng là bước cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tư nhân, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Với sự chủ động của các địa phương và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, chương trình khuyến công sẽ tiếp tục phát huy vai trò là một trong những chính sách quan trọng thúc đẩy công nghiệp nông thôn phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả, bao trùm và bền vững, đóng góp tích cực vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong giai đoạn mới.

Minh Huệ Lê