Thực hiện Nghị định số 45/2012/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 235/2025/NĐ-CP), nhiều năm qua, các đơn vị sự nghiệp trực thuộc Sở Công Thương (chủ yếu là Trung tâm Khuyến công) đã phát huy hiệu quả vai trò là “cánh tay nối dài” của cơ quan quản lý nhà nước trong triển khai chính sách khuyến công. Bên cạnh việc quản lý và tổ chức các chương trình hỗ trợ từ nguồn kinh phí khuyến công, đội ngũ viên chức còn trực tiếp tư vấn, hướng dẫn doanh nghiệp đổi mới công nghệ, ứng dụng máy móc thiết bị tiên tiến, nâng cao năng lực quản trị, thúc đẩy chuyển đổi số, sản xuất sạch hơn và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Trong giai đoạn dịch Covid-19, thiên tai và biến động kinh tế, lực lượng khuyến công đã kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sản xuất, ổn định việc làm và phục hồi hoạt động.

Hiệu quả của khuyến công được khẳng định thông qua hàng nghìn đề án hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến, xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật, đào tạo nghề, tư vấn phát triển sản phẩm và bình chọn sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Qua đó, nhiều sản phẩm địa phương đã xây dựng được thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ; đồng thời tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn, nhất là phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế. Các hoạt động hội chợ, triển lãm khuyến công cũng góp phần thúc đẩy xúc tiến thương mại và phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Theo Nghị định số 60/2021/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 111/2025/NĐ-CP), khuyến công là dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước thuộc lĩnh vực kinh tế công thương cơ bản, thiết yếu và được Nhà nước bảo đảm hoặc hỗ trợ kinh phí thực hiện. Tuy nhiên, Nghị quyết số 105/NQ-CP ngày 08/4/2026 quy định các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Sở Công Thương phải tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên, nếu không đáp ứng thì phải sắp xếp, tổ chức lại. Quy định này đang đặt ra nhiều khó khăn đối với hệ thống khuyến công.

Qua rà soát thực tiễn, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công nhận thấy cơ chế tự chủ tài chính chưa phù hợp với đặc thù hoạt động khuyến công. Bản chất của khuyến công là thực hiện nhiệm vụ chính trị, cung cấp dịch vụ công và hỗ trợ doanh nghiệp, không phải hoạt động kinh doanh có khả năng tạo nguồn thu để tự bảo đảm chi thường xuyên. Các nhiệm vụ như đào tạo, tập huấn, xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật, hỗ trợ ứng dụng máy móc thiết bị, phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu và xúc tiến thương mại đều chủ yếu được thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước. Nếu áp dụng cơ học cơ chế tự chủ tài chính, nguy cơ gián đoạn hoạt động hỗ trợ là rất lớn, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và địa bàn còn nhiều khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả thực thi chính sách phát triển công nghiệp nông thôn.

Đáng lưu ý, theo Phụ lục I Nghị định số 60/2021/NĐ-CP, khuyến công được xác định là dịch vụ sự nghiệp công thiết yếu, có tính chất tương đồng với nhiều lĩnh vực như nông nghiệp và môi trường, nội vụ, tư pháp. Trong khi các lĩnh vực này vẫn duy trì hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập để thực hiện nhiệm vụ công thì khuyến công chưa có cơ chế tương ứng, mặc dù giữ vai trò tương tự khuyến nông trong hỗ trợ phát triển sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Do đó, cần sớm có cơ chế phù hợp để duy trì hệ thống khuyến công hoạt động ổn định, phát huy vai trò là lực lượng nòng cốt trong tổ chức thực thi chính sách phát triển công nghiệp địa phương giai đoạn mới.

Đổi mới cơ chế và tổ chức bộ máy khuyến công để nâng cao hiệu lực thực thi chính sách

Các chủ trương của Đảng và Nhà nước thời gian qua đều khẳng định vai trò của khuyến công đối với phát triển công nghiệp địa phương và công nghiệp nông thôn. Nghị quyết số 19-NQ/TW, Nghị quyết số 29-NQ/TW, Nghị định số 45/2012/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 235/2025/NĐ-CP), Nghị định số 60/2021/NĐ-CP, Quyết định số 165/QĐ-TTg và Chỉ thị số 20/CT-BCT ngày 04/12/2025 đều xác định khuyến công là công cụ quan trọng thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, phát triển công nghiệp địa phương, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đặc biệt, Nghị quyết số 19-NQ/TW yêu cầu đổi mới hoạt động khuyến công theo hướng gắn với doanh nghiệp, phát triển theo chuỗi giá trị và đẩy mạnh chuyển đổi số, thể hiện định hướng nhất quán trong việc tiếp tục phát huy vai trò của hệ thống khuyến công trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy theo hướng hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, việc đổi mới tổ chức hệ thống khuyến công cần gắn với yêu cầu nâng cao năng lực thực thi chính sách phát triển công nghiệp địa phương. Mục tiêu không phải duy trì mô hình tổ chức, mà là bảo đảm địa phương tiếp tục có đầu mối chuyên môn đủ năng lực tổ chức thực hiện hiệu quả các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và cơ sở công nghiệp nông thôn.

Từ thực tiễn triển khai công tác khuyến công tại địa phương và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, cần sớm hoàn thiện cơ chế, tổ chức và nguồn lực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống khuyến công.

Trước hết, về cơ chế tự chủ, cần áp dụng chính sách phù hợp với bản chất của hoạt động khuyến công là thực hiện nhiệm vụ chính trị và cung cấp dịch vụ sự nghiệp công thiết yếu. Các đơn vị sự nghiệp thực hiện nhiệm vụ khuyến công thuộc Sở Công Thương cần được áp dụng cơ chế tương tự hệ thống khuyến nông, được Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên hoặc không bắt buộc thực hiện tự chủ tài chính hoàn toàn khi nhiệm vụ chủ yếu là hỗ trợ công tác quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm tính ổn định, liên tục trong triển khai các chính sách phát triển công nghiệp nông thôn.

Về tổ chức bộ máy, cần thống nhất mô hình mỗi tỉnh, thành phố có một đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Sở Công Thương thực hiện nhiệm vụ khuyến công và hỗ trợ phát triển công nghiệp địa phương. Mô hình này vừa bảo đảm tính thống nhất từ Trung ương đến địa phương theo quy định của Nghị định số 45/2012/NĐ-CP và Nghị định số 235/2025/NĐ-CP, vừa đáp ứng yêu cầu điều phối, hướng dẫn và tổ chức thực hiện chính sách trong điều kiện chính quyền địa phương hai cấp.

Đối với nguồn lực, cần tiếp tục khẳng định khuyến công là dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu để được Nhà nước bảo đảm kinh phí hoạt động thường xuyên theo quy định của Nghị định số 60/2021/NĐ-CP và Nghị định số 111/2025/NĐ-CP. Việc bảo đảm nguồn lực không chỉ giúp duy trì đội ngũ làm công tác khuyến công mà còn nâng cao năng lực tổ chức thực thi các chính sách phát triển công nghiệp địa phương, nhất là trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và mở rộng không gian phát triển của các tỉnh, thành phố.

Đổi mới tổ chức bộ máy không đồng nghĩa với thu hẹp năng lực thực thi chính sách. Đối với lĩnh vực khuyến công, yêu cầu đặt ra là xây dựng một hệ thống tinh gọn, ổn định về tổ chức và nguồn lực, đủ năng lực chuyên môn để tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp và cơ sở công nghiệp nông thôn. Chỉ khi bảo đảm được hệ thống tổ chức thực thi đủ mạnh, các chủ trương, chính sách phát triển công nghiệp địa phương mới được triển khai hiệu quả, góp phần thực hiện thành công mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững.

Trịnh Thu Hà