Vì sao SMEs cần đổi mới công nghệ theo hướng tuần hoàn?

Chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) là lực lượng quan trọng của nền kinh tế, đồng thời tham gia tích cực vào hoạt động sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp tại khu vực nông thôn. Tuy nhiên, một bộ phận SMEs vẫn sử dụng công nghệ, máy móc, thiết bị có mức độ hiện đại chưa cao, hiệu quả sử dụng nguyên liệu, năng lượng còn hạn chế và phát sinh chất thải trong quá trình sản xuất. Những hạn chế này có thể làm gia tăng chi phí và ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về môi trường và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu và chuỗi cung ứng quốc tế ngày càng quan tâm đến các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), việc đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm tác động đến môi trường đang trở thành yêu cầu đáng quan tâm đối với SMEs. Tiếp cận sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn có thể giúp doanh nghiệp tận dụng nguyên liệu, phụ phẩm, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với chủ trương tăng trưởng xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam. Trong quá trình này, cùng với các cơ chế, chính sách liên quan, khuyến công có thể góp phần hỗ trợ các cơ sở công nghiệp nông thôn thuộc đối tượng thụ hưởng từng bước đổi mới công nghệ, ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nhu cầu cấp thiết của SMEs trong đổi mới công nghệ

Quá trình đổi mới công nghệ của SMEs còn gặp nhiều khó khăn, nhất là về nguồn lực đầu tư, khả năng tiếp cận thông tin và nguồn nhân lực kỹ thuật. Trong khi đó, yêu cầu đối với công nghệ tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả nguyên vật liệu, tận dụng phụ phẩm, xử lý chất thải và sản xuất sạch hơn ngày càng gia tăng.

Đối với các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và thị trường xuất khẩu như EU, Nhật Bản, Hoa Kỳ, yêu cầu về sản xuất xanh, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường cũng ngày càng được chú trọng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp chủ động lựa chọn công nghệ phù hợp với ngành nghề, quy mô sản xuất và khả năng tài chính.

Cùng với đổi mới công nghệ, chuyển đổi số có thể hỗ trợ doanh nghiệp quản lý sản xuất, theo dõi tiêu thụ nguyên liệu, năng lượng, truy xuất nguồn gốc và tối ưu quy trình. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu, khả năng tiếp cận vốn và hạn chế về nhân lực vẫn là những rào cản cần được tháo gỡ thông qua sự chủ động của doanh nghiệp và các cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Khuyến công góp phần hỗ trợ SMEs đổi mới công nghệ

Khuyến công là một trong những chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp nông thôn. Thông qua các nội dung theo quy định, cơ sở công nghiệp nông thôn thuộc đối tượng thụ hưởng có thể được hỗ trợ xây dựng mô hình trình diễn kỹ thuật, ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến vào sản xuất; đào tạo, nâng cao năng lực quản lý; phát triển sản phẩm và xúc tiến thương mại.

Việc hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến có thể góp phần giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả sản xuất. Đối với những đề án phù hợp, quá trình đổi mới công nghệ còn có thể hỗ trợ sử dụng nguyên liệu, năng lượng hiệu quả hơn và hạn chế chất thải phát sinh, qua đó tạo thêm điều kiện để cơ sở công nghiệp nông thôn từng bước tiếp cận phương thức sản xuất theo hướng xanh và bền vững.

Tuy nhiên, chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn là quá trình tổng thể, liên quan đến công nghệ, năng lượng, môi trường, tài chính, thị trường và tổ chức sản xuất. Vì vậy, khuyến công cần được xác định là một trong những chính sách hỗ trợ quá trình đổi mới công nghệ của doanh nghiệp, phối hợp với các chính sách về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, chuyển đổi số, tài chính và tín dụng.

Một số mô hình đổi mới công nghệ theo hướng tuần hoàn

Thực tế tại một số ngành cho thấy phụ phẩm từ quá trình sản xuất có thể được tận dụng làm nguyên liệu hoặc tạo ra sản phẩm mới. Trong chế biến nông sản, vỏ cà phê, bã mía và một số loại phụ phẩm có thể được sử dụng để sản xuất nhiên liệu sinh khối, phân hữu cơ hoặc các sản phẩm có giá trị khác. Trong chế biến gỗ, mùn cưa, gỗ vụn có thể được thu gom, tái sử dụng hoặc chế biến thành viên nén, góp phần giảm lượng chất thải phải xử lý.

Một số doanh nghiệp chế biến thực phẩm cũng quan tâm đến các giải pháp thu hồi nhiệt, cải tiến thiết bị và tối ưu hóa quy trình nhằm tiết kiệm năng lượng. Việc sử dụng năng lượng tái tạo phù hợp với điều kiện thực tế của doanh nghiệp cũng góp phần đa dạng hóa nguồn năng lượng và giảm phát thải trong sản xuất.

Những mô hình này cho thấy việc tận dụng phụ phẩm và áp dụng công nghệ phù hợp có thể mang lại đồng thời giá trị kinh tế và môi trường. Tuy nhiên, khả năng áp dụng và hiệu quả của từng giải pháp phụ thuộc vào đặc điểm ngành nghề, quy mô sản xuất, công nghệ và nguồn lực của từng doanh nghiệp.

Giải pháp hỗ trợ SMEs đổi mới công nghệ theo hướng tuần hoàn

Để hỗ trợ SMEs đổi mới công nghệ theo hướng kinh tế tuần hoàn, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích đổi mới công nghệ; nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, tư vấn kỹ thuật, nguồn vốn và các giải pháp công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Đối với hoạt động khuyến công, trong phạm vi đối tượng, nội dung và nguồn kinh phí theo quy định, cần quan tâm lựa chọn các đề án có tính khả thi, phù hợp với định hướng đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đồng thời, tăng cường kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức khoa học và công nghệ; tạo điều kiện tiếp cận các nguồn tài chính, tín dụng xanh và chương trình hỗ trợ phù hợp; đẩy mạnh đào tạo, tư vấn và phổ biến những mô hình có hiệu quả.

Đổi mới công nghệ theo hướng kinh tế tuần hoàn là quá trình cần được thực hiện phù hợp với điều kiện và năng lực của từng doanh nghiệp. Trong quá trình đó, chính sách khuyến công, trong phạm vi và đối tượng hỗ trợ theo quy định, có thể góp phần tạo điều kiện cho các cơ sở công nghiệp nông thôn đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất và từng bước tiếp cận phương thức sản xuất xanh, bền vững. Sự phối hợp giữa khuyến công với các chính sách liên quan sẽ góp phần tạo thêm nguồn lực hỗ trợ SMEs thích ứng với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Nguyễn Quang Huy